Staw łokciowy

Staw łokciowy jest stawem złożonym. Składają się na niego trzy kości: ramienna, łokciowa i promieniowa. Patologie tego stawu u zwierząt są wiodącą przyczyną kulawizn kończyn przednich. Zmiany występują zarówno w wieku szczenięcym, jak i w życiu dorosłym. Poniżej omówię klika najczęstszych dolegliwości związanych ze stawem łokciowym. Częstą przyczyną kulawizn u szczeniąt ras dużych jest dysplazja stawów łokciowych. Składają się na nią: fragmentacja wyrostka wieńcowego przyśrodkowego, osteochondroza, niepołączony wyrostek łokciowy dodatkowy, choroba przedziału przyśrodkowego i niedopasowanie promieniowo-łokciowe. Dysplazja łokcia jest chorobą wieloczynnikową, istotną rolę odgrywają czynniki dziedziczne i środowiskowe. Bardzo ważna dla powodzenia terapii jest wczesna diagnostyka za pomocą badania radiologicznego.

W każdym przypadku zmian, po operacji lub w jej trakcie, dostawowo można podać komórki macierzyste, PRP lub kwas hialuronowy. Należy także pamiętać o pooperacyjnej rehabilitacji i o kontroli masy ciała, która jest kluczowa dla dobrego efektu leczenia.

Fragmentacja wyrostka wieńcowego

Fragmentacja wyrostka wieńcowego (fragmented coronoid proces, FCP) – jest to oddzielenie niewielkiego fragmentu kości łokciowej, umieszczonego po stronie przyśrodkowej. Dochodzi do silnej reakcji bólowej i dość wczesnych zmian zwyrodnieniowych.

Dlaczego powstaje?

Etiologia nie jest do końca poznana. Uważa się jednak, że przyczyną mogą być zaburzenia w rozwoju kości budujących staw łokciowy. Nierównomierny wzrost kości łokciowej i promieniowej powoduje zwiększony nacisk na wyrostek dziobiasty i może go uszkadzać. Zaznacza się również wpływ zaburzeń naczyniowych, niewielkich zmian pourazowych, a także pociągania kości promieniowej przez mięsień dwugłowy ramienia. Zmiany zwyrodnieniowe i zesztywnienie łokcia mogą wystąpić w każdym wieku.

Jaki jest obraz kliniczny?

Najczęściej chorują psy duże i olbrzymie (owczarki niemieckie, labradory, bernardyny, berneńskie psy pasterskie). Pierwsze symptomy choroby występują już u szczeniąt w wieku 5-6 miesięcy. Dochodzi do nasilającej się po wysiłku kulawizny kończyny przedniej. Pies stara się nie zginać bolącego łokcia, przez co chód staje się sztywniejszy. Zdarzają się problemy ze wstawaniem po dłuższym odpoczynku. Należy pamiętać również o możliwym komponenie urazowym. Choroba może występować obustronnie, co nasila wrażenie sztywnego chodu. Może dochodzić do zaników mięśniowych, widoczny jest dość często obrzęk stawu.

Do postawienia diagnozy potrzebujemy zdjęcia RTG, ewentualnie skanu z tomografu komputerowego. Badanie radiologiczne dobrze jest wykonać w trzech projekcjach specjalnych. Do badania dobrze jest użyć sprzętu najwyższej jakości, gdyż niekiedy zmiany są bardzo subtelne i bywają widoczne dopiero po powiększeniu na komputerze.

Jakie jest postępowanie?

Chore zwierzęta wymagają leczenia operacyjnego. Leczenie zachowawcze za pomocą leków przeciwzapalnych nie przynosi długotrwałego efektu. Kandydatami do zabiegu są zarówno psy młode jak i te starsze ze zmianami zwyrodnieniowymi. Zadaniem jest poprawa funkcjonowania kończyny oraz zmniejszenie bólu. Podstawą leczenia jest usunięcie wolnego fragmentu kostnego ze stawu. Wyrostek dziobiasty dość często występuje w postaci tzw. „myszy stawowej”, bardzo silnie drażniącej powierzchne stawowe. Operacja polega na otwarciu stawu, usunięciu fragmentu kostnego, oczyszczeniu stawu z ewentualnych osteofitów i przepłukaniu go odpowiednim roztworem. Jeśli zmiany zwyrodnieniowe nie są bardzo nasilone, stan pacjenta dość szybko się poprawia. W przypadku silnego osteoarthritis rokowanie jest ostrożne a poprawa stanu mniej spektakularna.

Niedopasowanie promieniowo-łokciowe

Niedopasowanie promieniowo-łokciowe (incongruencja, RUI) – choroba prowadząca dość często do oddzielenia wyrostka dziobiastego i choroby przedziału przyśrodkowego stawu.

Jak i u kogo powstaje?

Choroba jest spowodowana niesynchronicznym wzrostem kości łokciowej i promieniowej. Na skutek zwiększenia sił oddziałujących na przyśrodkową część stawu, dochodzić może do oddzielenia fragmentów kostnych i uszkodzenia chrząski stawowej. Zwykle chorują psy ras dużych i olbrzymich (labradory, goldeny, owczarki niemieckie, berneńskie psy pasterskie i nowofunlandy. Występuje już u szczeniąt (5-7 miesięcy), ale zmiany zwyrodnieniowe mogą wystąpić u psów w każdym wieku. Dochodzi do niedopasowania powierzchni promieniowo-łokciowej stawu.

Jakie są objawy?

Występuje ostra lub przewlekła kulawizna kończyny piersiowej, nasilająca się po wysiłku. Po dłuższym odpoczynku właściciele zauważają sztywny chód. Stawiane kroki są krótsze i szczudłowate. Dchodzi do zaników mięśniowych i zwiększenia ilości zapalnej mazi stawowej, co objawia się obrzękiem stawu. Manipulacje przy stawie często są bolesne.
Do diagnostyki niezbędne jest badanie radiologiczne. Wykonanie prawidłowego zdjęcia umożliwia postawienie diagnozy, co nie zawsze jest proste. O brazie radiologicznym widoczne jest niedopasowanie kości łociowej i promieniowej. Przy subtelnych zmianach dobrze jest się posiłkować badaniem za pomocą tomografu komputerowego.

Czy tylko operacja?

Postępowanie zachowawcze za pomozą terapii środkami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi może doraźnie przynosić dobry efekt. Wskazane jest także podawanie leków chroniących chrząstkę, tzw. chondroproteryków. Należy jednak pamiętać, że opóźnianie decyzji o leczeniu operacyjnym powoduje dalszą degradację chrząstki stawowej. Jeśli ma być przeprowadzony zabieg, to należy go wykonać jak najszybciej.

Operacja polega na przecięciu podwójnie skośnym kości łokciowej i uwolnieniu bliższego odcinka, przez co likwidowane jest niedopasowanie w stawie. Niektórzy chirurdzy preferują wycięcie fragmienu kosci i ustabilizowaniu jej gwoździem śródszpikowym ewentualnie uzupełnione o ulokowanie autologicznego tłuszczu w miejscu cięcia. Dochodzi do wyrównania brzegu stawu i zmniejszenia dyskomfortu podczas chodzenia. Wcześnie przeprowadzony zabieg zmniejsza także dalsze skutki choroby zwyrodnieniowej. Rokowanie zależy od stopnia rozwoju zmian pozapalnych w chorym stawie.

Choroba przedziału przyśrodkowego

Choroba przedziału przyśrodkowego (medial compartment disease, MCP)- jest to termin oznaczający różniego nasilenia nadżerki na chrząstce stawowej, umiejscowione na przyśrodkowej powierzchni stawu łokciowego.

Jak powstaje i czego dotyczy?

Zmiany mogą obejmować kość łokciową (szczególnie wyrostek dziobiasty), kość ramienną, a nawet kość promieniową. Powodem jest zwykle niedopasowanie lub mechaniczne przeciążanie stawu łokciowego. Może występować u psów różnej wielkości, ale najczęściej dotyczy ras dużych. Właściciele zauważają ostrą lub przewlekłą kulawiznę, nasilającą się po wysiłku, ale także sztywny chód po dłuższym odpoczynku. Występują zaniki mięśniowe, obrzęk okołostawowy, a czasami wyrośla kostne.

Jak leczyć?

Metody zachowawcze polegają na terapii przeciwzapalnej, zaleca się dostawowe podanie komórek macierzystych lub kwasu hialuronowego. Nie likwiduje to jednak sił, powodujących uszkodzenie kości. Metody chirurgiczne mają zmierzać do zmmniejszenia polesności i zapalenia stawu i polegać mogą na usunięciu częsci wyrostka dziobiastego, osteotomii kości promieniowej lub łokciowej a także specjalistyczna osteotomia kości ramiennej. Opracowano również metodę uwolnienia z kości łokciowej ścięgna mięśnia dwugłowego. Operacja ta w znaczący sposób zmienia na korzyść siły działające na staw łokciowy. Istnieje także metoda artroskopowa, polegająca na wywoływaniu tzw. mikrozłamań w kości podchrzęstnej i pobudzeniu w ten sposób procesów naprawczych w stawie.

Niepołączony wyrostek łokciowy dodatkowy

Niepołączony wyrostek łokciowy dodatkowy (UAP)- choroba polegająca na nieprzyrośnięciu wyrostka haczykowatego do kości łokciowej.

Dlaczego powstaje i jakich psów dotyczy?

Problem ten spotyka się u młodych psów ras dużych i olbrzymich, częściej u samców niż u samic. Najczęściej chorują owaczarki niemieckie. W warunkach normalnych wyrostek ten przyrasta w wieku 5-6 miesięcy. Na skutek patologii nie dochodzi do trwałego połączenia z kością łokciową. Mówi się o przyczynach dziedzicznych, żywieniowych, hormonalnych i urazowych. Przyczyną może być niedopasowanie promieniowo-łokciowe. Nieprzymocowany wyrostek jest przyczyną drażnienia w stawie i wywołuje osteoarthritis.

Jak się objawia?

U młodych psów występuje wyraźna kulawizna, nasilająca się po wysiłku i po dłuższym odpoczynku. Zwierzę oszczędza łokieć, przez co chód staje się sztywny. Dodatkowo ograniczony zostaje zakres ruchu w stawie. Na skutek bólu pies siedzi i stoi z łapą skręconą na zewnątrz. Podczas omacywania zwierzę odczuwa ból, staw jest powiększony na skutek zapalenia i wytwarzanie dużej ilości mazi stawowej.

Do diagnostyki należy wykonać zdjęcie rentgenowskie w dwóch projekcjach. Wyraźnie widoczny jest nieprzyrośnięty wyrostek łokciowy dodatkowy. Rozpoznanie można postawić dopiero w wieku 5-6 miesięcy, gdyż do tego wieku trwa fizjologicznie trwałe połączenie z kością łokciową. W uszkodzonym stawie bardzo szybko dochodzi do masywnych procesów zapalnych i do zmian wytwórczych- tzw. Osteoarthritis.

Jak leczyć?

Leczenie test wyłącznie operacyjne. Ze względu na bardzo szybko postępująze zmiany zwyrodnieniowe z decyzją nie należy zwlekać. Operacja polega na przytwierdzeniu za pomocą śruby ciągnącej lub usunięciu nieprzyłączonego wyrostka haczykowatego. Standardowym postępowaniem jest odnalezienie i ewentualne odpreparowanie i usunięcie wyrostka, mimo niedopasowania stawu. Przynosi ona lepsze rezultaty kliniczne niż przytwiegdzaniego śrubą kostną.
Rokowanie jest dobre, choć zależy od stopnia zaawansowania zmian zwyrodnieniowych.

Aseptyczna martwica chrzęstno-kostna dalszego odcinka kości ramiennej

Aseptyczna martwica chrzęstno-kostna dalszego odcinka kości ramiennej (osteochondrosis, OCD)- polega na zaburzeniach kostnienia śródchrzęstnego dalszego odcinka kości ramiennej. Dochodzi do pęknięcia płata chrząstki stawowej i oddzielania go od kości. Dokładna przyczyna nie została poznana. Wykazano, że dochodzi do zgrubienia chrząstki, co upośledza jej odżywianie i prowadzi do obumierania chondrocytów. Utrata komórek chrzęstnych prowadzi do powstawania rozpadlin i pionowych peknięć w chrząstce, co powoduje zapalenie stawu. Objawy kliniczne OCD pojawiają się opiero wtedy, gdy powstaje luźny płat chrząstki.

Jaki jest obraz kliniczny?

Chore psy (głównie ras dużych- labrador, golden retriever), najczęściej w wieku 5-7 miesięcy zaczynają kuleć. Kulawizna wyraźnie nasila się po wysiłku, po dłuższym odpoczynku chód jest sztywny. W badaniu radiologicznym badamu oda stawy, gdyż choroba częśto występuje obustronnie. Zmiany często są bardzo subtelne i mogą zostać pominięte. Należy zrobić zdjęcia w kilku projekcjach, żeby wykluczyć lub potwierdzić pozostałe choroby związane ze stawem łokciowym.

Jakie jest postępowanie przy OCD?

Dość dobre rezultaty uzyskuje się leczeniem zachowawczym, ale odraczanie zabiegu usunięcia luźnego fragmentu skutkuje zwykle uszkodzeniem drugiej strony stawu i rozwinięciem się osteoarthritis. Szczególnie u młodych psów zaleca się operacyjne usunięcie płata chrząstki. Dodatkowo wskazane jest opracowanie ubytku i przepłukanie stawu. Istnieją też inne, zaawansowanie metody operacyjne, zapewniające przeniesienie sił działających w stawie, m.in. ślizgowa osteotomia kości ramiennej, która zmniejsza obciążenie przyśrodkowej części stawu łokciowego.